Odszkodowanie za złamanie umowy, czy płacimy od tego VAT

blank

W mojej opinii otrzymanie od kontrahenta świadczenia pieniężnego, stanowiącego na mocy wiążących strony umów odszkodowanie za złamanie umowy, jest zdarzeniem neutralnym dla rozliczeń z tytułu podatku od towarów i usług. Poniżej przedstawię analizę przepisów i moje wnioski. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług (dalej zwana ustawą) opodatkowaniu podlegają: 1.odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju; 2.eksport towarów 3.import towarów; 4.wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju; 5.wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów. Natomiast w świetle art. 7 ust. 1 ustawy, przez dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel, w tym również: 1) przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie; 2) wydanie towarów na podstawie umowy dzierżawy, najmu, leasingu lub innej umowy o podobnym charakterze zawartej na czas określony lub umowy sprzedaży na warunkach odroczonej płatności, jeżeli umowa przewiduje, że w następstwie normalnych zdarzeń przewidzianych tą umową lub z chwilą zapłaty ostatniej raty prawo własności zostanie przeniesione; 3) wydanie towarów na podstawie umowy komisu: między komitentem a komisantem, jak również wydanie towarów przez komisanta osobie trzeciej; 4) wydanie towarów komitentowi przez komisanta na podstawie umowy komisu, jeżeli komisant zobowiązany był do nabycia rzeczy na rachunek komitenta; 5) ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu oraz przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, a także ustanowienie na rzecz członka spółdzielni mieszkaniowej odrębnej własności lokalu mieszkalnego lub lokalu o innym przeznaczeniu oraz przeniesienie na rzecz członka spółdzielni własności lokalu lub własności domu jednorodzinnego. Przy analizie przepisów należy również zwrócić uwagę, iż stosowanie do art. 2 pkt 6 ustawy, pod pojęciem towarów rozumie się rzeczy ruchome, jak również wszelkie postacie energii, budynki i budowle lub ich części, będące przedmiotem czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, które są wymienione w klasyfikacjach wydanych na podstawie przepisów o statystyce publicznej, a także grunty. Przede wszystkim należy zauważyć, iż otrzymane pieniądze bez wątpienia nie będą zapłatą za towar. Równocześnie odszkodowanie w postaci pieniądza nie może zostać w żadnym wypadku uznane za przekazany na rzecz podatnika towar. A zatem należy uznać, iż w świetle powyższych regulacji otrzymanie odszkodowania za niewykonanie mowy nie mieści się w ustawowym pojęciu dostawy towarów. Zatem jeżeli otrzymanie odszkodowania nie stanowi dostawy, konieczne jest ustalenie czy może ono stanowić w rozumieniu ustawy świadczenie usług. Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy, przez świadczenie usług, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również: 1) przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej; 2) zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji; 3) świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa. Definicja „świadczenia usług” ma charakter dopełniający definicję „dostawy towarów” i jest wyrazem realizacji zasady powszechności opodatkowania podatkiem od towarów i usług transakcji wykonywanych przez podatników w ramach ich działalności gospodarczej. Należy zatem uznać, iż czynności faktyczne lub prawne, które w żaden sposób nie spełniają określonych w ustawie przesłanek niezbędnych dla przyjęcia, iż zrealizowana została dostawa towarów lub nastąpiło świadczenie usług, stanowią czynności neutralne dla podatku od towarów i usług. Odszkodowanie jest pojęciem niezdefiniowanym w ustawie. Natomiast w świetle regulacji kodeksu cywilnego jest zapłatą za wyrządzone szkody, poniesione przez kogoś straty. Z przepisów kodeksu cywilnego (art. 361) wynika, iż zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikała szkoda. Naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Mając na uwadze ustawową definicję świadczenia usług nie można zatem uznać, iż zapłata przez kontrahenta na rzecz strony odszkodowania stanowi wynagrodzenie za świadczoną przez nią usługę. Jak wskazano powyżej, przez pojęcie odszkodowania należy bowiem rozumieć rekompensatę, zadośćuczynienie. Istotą odszkodowań nie jest płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną - świadczenie w zamian za wynagrodzenie. A zatem otrzymanie odszkodowania nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika. Zapłata określonej kwoty pieniężnej wynika z konieczności niewykonania umowy. Zapłata ta stanowi dla podatnika pewnego rodzaju zadośćuczynienie za utracone zyski, które mógłby uzyskać poprzez dalsze świadczenie usług na rzecz kontrahenta. W mojej opinii nie jest również uzasadnione powiązanie otrzymanego odszkodowania z zobowiązaniem strony do powstrzymania się od dokonania czynności (czynność taka mieści się w pojęciu świadczenia usług). Niestety niektóre organy podatkowe próbują podciągnąć tego rodzaju odszkodowania pod „usługę” polegającą na powstrzymania się od dokonania czynności. Jednakże, w mojej ocenie taka interpretacja byłaby niewłaściwa, bowiem podatnik nie powstrzymuje się od dokonania czynności na podstawie umowy, a wypłacane zadośćuczynienie nie jest wynagrodzeniem za świadczenie ze strony podatnika. A zatem powiązanie zapłaty odszkodowania z jakimkolwiek zobowiązaniem, stanowiłoby wyraz nadinterpretacji przepisów ustawy oraz zbyt daleko idącą ich wykładnię rozszerzającą. Tymczasem zgodnie z obowiązującą linią orzeczniczą oraz jednolitym stanowiskiem doktryny prawa podatkowego wykładnia przepisów podatkowych powinna być dosłowna, a preferowaną metodą wykładni jest wykładnia gramatyczna (wyrok NSA z dnia 23 lutego 1994r., sygn. akt III SA 1312/93). Mając na uwadze definicję świadczenia usług należy zwrócić uwagę na jeszcze jeden istotny aspekt. Otóż w myśl art. 8 ust. 1 ustawy, ze świadczeniem usług mamy do czynienia wówczas, gdy jest ono wykonywane na czyjąś rzecz za wynagrodzeniem. Jak wynika z literalnego brzmienia przedmiotowej regulacji opodatkowaniu podlegają tylko takie czynności, które przyczyniają się bezpośrednio do uzyskania korzyści przez wypłacającego – beneficjenta świadczonej usługi. Jednkaże wypłacane odszkodowanie jest związane z zadośćuczynieniem za niewykonanie umowy. Tym samym, kontrahent nie jest beneficjentem żadnej usługi świadczonej przez podatnika. Niewątpliwie natomiast dla tego ostatniego otrzymanie odszkodowania stanowi rekompensatę za utracone zyski, jakie mógłby on uzyskać, gdyby umowa była realizowana. Na zasadność przedstawionego przeze mnie stanowiska wskazuje również orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. W szczególności wskazać należy na Orzeczenie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-333/91 pomiędzy Sofitam SA (poprzednio Satam SA) a Ministre chargé du Budget (Francja). W wyroku tym podkreślono, iż otrzymanie dywidendy nie jest wynagrodzeniem z tytułu jakiejkolwiek działalności gospodarczej w rozumieniu VI Dyrektywy, wobec czego nie stosuje się do niej podatku VAT. Dywidendy wynikające z udziałów nie są związane z prawem do dokonywania odliczeń. Zatem dywidendy nie mogą być uwzględniane przy wyliczaniu kwoty podlegającej odliczeniu, o której mowa w artykułach 17 i 19 VI Dyrektywy, co jest niezbędnym warunkiem przestrzegania zasady całkowitej neutralności VAT, na której opiera się wspólny system podatku VAT. Powoływany wyrok ETS dotyczy co prawda kwoty otrzymanej dywidendy, a nie odszkodowania, jednakże będzie on miał zastosowanie w omawianej sprawie. Nie można bowiem uznać odszkodowania za wynagrodzenie z tytułu jakiejkolwiek działalności gospodarczej. Ma ono na celu wyłącznie rekompensatę poniesionej lub przyszłej szkody, która niewątpliwie wystąpi. Uznając, iż odszkodowanie nie stanowi wynagrodzenia za świadczone usługi, należy konsekwentnie stwierdzić, iż podatnik nie realizuje żadnego obrotu. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy, obrotem jest kwota należna z tytułu sprzedaży, pomniejszona o kwotę należnego podatku. Kwota należna obejmuje całość świadczenia należnego od nabywcy (...). Z kolei nieosiągnięcie obrotu powoduje brak obowiązku rozliczenia podatku od towarów i usług z tytułu otrzymania przez stronę odszkodowania. Stanowisko, zgodnie z którym wypłata odszkodowania stanowi czynność neutralną dla podatku od towarów i usług potwierdzają również niektóre polskie organy podatkowe. W postanowieniu z dnia 22 maja 2006 r. sygn. 1435/PP1/443-38/06/AŁ Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście uznał, iż żądanie i otrzymanie odszkodowania od dostawcy towarów z tytułu wadliwego wykonania przez niego umowy nie jest żadną z czynności wymienionych w art. 5 ustawy o VAT, wobec czego nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Odszkodowanie nie jest wynagrodzeniem za usługę, a jedynie rekompensatą za nieprawidłowe wykonanie zamówienia, która ma stanowić naprawę poniesionej szkody. Z kolei w postanowieniu z dnia 23 września 2005 r. sygn. PV/443-266/IV/2005/JW Naczelnik Pomorskiego Urzędu Skarbowego orzekł, iż wypłata przedmiotowej kwoty (odszkodowanie z tytułu przedterminowego rozwiązania umowy dzierżawy) nie przyczynia się bezpośrednio do uzyskania korzyści przez wydzierżawiającego i tym samym stanowi jedynie formę odszkodowania wypłacaną podatnikowi (dzierżawcy). Wypłata kwoty odszkodowania nie wiąże się ze zobowiązaniem podatnika do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji. Wydzierżawiający wypłacając przedmiotową kwotę odszkodowania Podatnikowi, nie pełni bowiem roli beneficjenta usługi. Kwota przedmiotowego odszkodowania stanowi, w tym przypadku, ekwiwalent za utracone korzyści, które Podatnik mógłby osiągnąć z wpływów od najemców zajmujących pomieszczenia w budynku, gdyby nie nastąpiło wcześniejsze rozwiązanie umowy dzierżawy. Zdaniem (...) Organu podatkowego, w przedstawionym stanie faktycznym, nie można zatem stwierdzić, iż wydzierżawiający otrzymał z tego tytułu jakąkolwiek korzyść. Podobne stanowiska w kwestii neutralności wypłaty oraz otrzymania odszkodowania dla podatku od towarów i usług zaprezentował Drugi Mazowiecki Urząd Skarbowy w postanowieniu z dnia 5 stycznia 2007 r. sygn. 1472/RPP1/443-705/06/SAPI Wobec powyższego uważam, iż otrzymanie odszkodowania za złamanie umowy nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Zdarzenie to nie powinno zostać udokumentowane fakturą VAT, lecz wyłącznie notą księgową.

Zagadnienia: audyt, Podatki, doradztwo print